Allir elska JKÁ

Fékk símtal frá ágætri vinkonu minni í gær. Ég spurði hana hvort hún hefði lesið RÚVAust-pistilinn sem ég skrifaði í síðustu viku en ég vissi nefnilega að hún hefði örugglega skoðun á þessu máli. Hún jánkaði því en nennti greinilega ekki ræða þetta við mig. Hún vildi ræða um eitthvað allt annað en ég neyddi hana í spjall um þetta og við tók samtal í dágóða stund um fjölmiðlun á Austurlandi. My favorite topic. Þegar ég kvaddi sagðist ég ætla að skrifa um þetta símtal en hún bað mig um að halda nafni sínu frá slíku. Hún er einn af þessum landsbyggðarintellektjúölum sem fer alltof lítið fyrir en það er einmitt ástæðan fyrir veru hennar hér í þessu ágæta krummaskuði. Hún – og fólk af hennar toga – vill láta lítið fyrir sér fara. Það þolir ekki athygli. Þess vegna býr það hér. Eða öfugt.

En nóg um það. Kjarninn í hennar máli var nokkurn veginn þessi (og beinar tilvitnanir eru orðréttar):

Hún sagði þetta allt vera satt og rétt hjá mér en sagði jafnframt að RÚVAust hefði aldrei verið nógu gagnrýnið. Það átti spretti en aldrei meira en það. Svo minnti hún mig líka á að svokallaðar “neikvæðar” fréttir væru ekki alltaf gagnrýnar. Þær líktust stundum frekar nöldri. Hún tók sem dæmi fréttir sem byggðu á einu viðtali við mann sem væri á móti einhverju. “Þið voruð nánast sérfræðingar í slíkum fréttum,” sagði hún og tók sem dæmi “dauðaleitir” (eins og hún orðaði það) að fólki sem var á einhvern hátt á móti stóriðjuframkvæmdum eða einhverju sem tengdist þeim með einum eða öðrum hætti.

“Þetta var nöldur og kranablaðamennska – ekki gagnrýni,” sagði hún og gat meira að segja rifjað upp fréttir sem ég hafði skrifað í Austurgluggann fyrir sex árum. Hún mundi t.d. eftir frétt um úthlutun Menningarráðs Austurlands árið 2004 og sagði um hana: “Fullt af verkefnum fengu styrk, og fullt af fólki var ánægt, en þú hringdir í Njál Torfa á Breiðdalsvík bara til að finna einhvern í fýlu! Hefðir þú viljað skrifa frétt, sem var í raun og veru gagnrýnin – ekki röfl, hefðir þú getað fundið allskyns hliðar á málinu t.d. reynt að finna út hversu mörg þessara verkefna urðu að veruleika, hverjir fá styrki ár eftir ár og þar fram eftir götunum. En nei. Þú talaðir við einhvern svekktan karl útí bæ.”

Eins og mér bar skylda til reyndi ég að verjast (dauðsá eftir að hafa hafið máls á þessu) en þar sem ég var byrjaður að vera dónalegur vissi ég að vinkonan hafði líklega eitthvað til síns máls. Líklega langar manni bara stundum að skrifa fréttir sem eru spennandi og of oft hefur maður fundið einhverja auðvelda og fljótlega leið til þess.

Að lokum reyndumst við sammála um lokaniðurstöðu: Dauði RÚVAust er fyrst og fremst sorglegur af tveimur ástæðum:

Í fyrsta lagi er búið að skrúfa fyrir eina fjölmiðilinn á Austurlandi sem getur yfir höfuð verið gagnrýninn. Það fer bara eftir því hverjir vinna á stöðinni hverju sinni hversu góð fréttamennska er stunduð. Með fullri virðingu fyrir Austurglugganum er hann of háður auglýsingum til að hann geti tekið þetta hlutverk að sér. Þar fyrir utan vinnur bara einn fréttamaður á blaðinu og hann þarf að fylla tíu síður í hverri viku (ég verð minntur á þetta í næstu viku en þá leysi ég af í einn mánuð). Sá fréttamaður er líka ritstjóri og mér skilst að hann hegði sér líka sem framkvæmdastjóri.

Í öðru lagi (og þetta fannst okkur skipta meira máli) glötuðust mikilvæg störf úr fjórðungnum. Hjá RÚVAust störfuðu auðvitað ekki margir en þetta voru störf sem kröfðust hugmyndaauðgi og sköpunargáfu (góð menntun kostur en ekki nauðsyn) og það er ekki offramboð á slíkum störfum – hvorki hér né annars staðar. Það hefði verið svo falleg þróun í þessari sögu hefði RÚVAust stækkað, störfum fjölgað, dagskrárgerð aukin, og svo framvegis og svo framvegis. Að þarna hefði myndast dínamískur og metnaðarfullur vinnustaður sem fólki hefði fundist eftirsóknarvert að vinna fyrir.

Við vorum sammála um þetta. Og við vorum líka sammála um að svo virtist sem enginn annar væri það. Hvorki stjórnendur RÚV né áhrifafólk á Austurlandi. Menn væru kannski ekkert endilega svo ósammála – mönnum stæði bara á sama. Sé það þannig (sem ég óttast) finnst mér það virkilega dapurt. Svo dapurt að á mínum verstu stundum, t.d. þegar ég er ósofinn eða timbraður, þá finnst mér þetta segja einhvern napurlegan sannleik um lífið á litlu stöðunum útá landi. Um andrúm þeirra, örlög og framtíð.

Skjálfhentur og þunglyndur spyr ég mig:

Ætlar tilveran á landsbyggð 21. aldar virkilega að snúast um saltfisk áfram? Og ef svo, hvern fjandann er ég þá að gera hér?

…

Um RÚVAust verður ekki bloggað framar á þessari síðu – ekki í bili að minnsta kosti. Gaman væri samt að lesa einhver innihaldsrík komment frá lesendum. Er ég virkilega sá eini sem er að pæla í þessu?

[Athugasemdir: 7]

Dundaði mér við að lesa málefnasamning D og B í kaffipásunni áðan.  Lagðist nú svosem ekki í neinn djúplestur en mér sýnist þetta vera ósköp sakleysislegt. Að venju eru mál sett á oddinn sem allir geta verið sammála um. Maður situr eiginlega bara uppi með spurninguna til hvers var verið að kjósa? Hver er á móti því að auglýsa eftir bæjarstjóra eða að koma skuli veg fyrir biðlista í leikskólum?

Það eina sem ég velti fyrir mér er þetta með sameiningu Austurlands. Nú var það svo að eini maðurinn sem var að velta þessu fyrir sér var oddviti sjálfstæðismanna en síðustu dagana fyrir kosningar varð þetta mál það mikilvægasta sem nokkurn tímann hafði verið kosið um í sögu austfirsks sveitarfélags. Þessu fylgdi svo afar prófessjónal hræðsluáróður um að það væri blautur draumur Fjarðalistans að sameina Austurland í eitt sovét.

Þetta var svo mikið rugl að það nennti enginn að rífast um þetta við oddvitann. Engu að síður var þetta málið sem átti að aðgreina X-D (dásamlega róbótískt nafn á Sjálfstæðisflokkinn) frá hinum. Það sögðu þeir að minnsta kosti sjálfir og ég held hreinlega að það hafi verið til fólk sem trúði þessu. En hvað um það. Auðvitað er búið að draga í land með þetta og opinbera skýringin eflaust sú að Framsóknarflokkurinn hafi sett það sem skilyrði fyrir frekari meirihlutaviðræðum. Jájá. Þabbarasona. Ef pólitískur ágreiningur í Fjarðabyggð snýst um nefndasetu í einhverri SSA-nefnd held ég að við getum bara lagt niður lýðræðið. Fengið Jón Gnarr til að stjórna þessu eða eitthvað.

Auðvitað er skýringin sú að þetta var ekkert annað en lýðskrum. Það stóð aldrei til að beita sér af einhverri hörku í þessu máli. Þetta var einfalt reikningsdæmi: Ölum á Hérahatri og einhverjir eru örugglega nógu vitlausir til að kjósa okkur.

Elsta trixið í bókinni.

…

Las líka pistilinn eftir Jóhann Hauksson um RÚV. Hann er ágætur en ég veit nú ekki hvort RÚV sé eitthvað áberandi undirgefið valdinu. Hélt nú reyndar ekki satt að segja. En ég er sammála þessu með landsbyggðarstöðvarnar. Hef skrifað um dauða RÚVAust áður en ég hef bara svo mikinn áhuga á fjölmiðlun á Austurlandi að ég finn mig knúinn til að skrifa örlítið meira.

Ég heyrði nefnilega haft eftir bæjarfulltrúa á Egilsstöðum, hvers nafn fékkst ekki uppgefið, að það væri hið besta mál að RÚVAust væri svo gott sem hætt að flytja fréttir. Þær voru nefnilega alltaf svo neikvæðar og þá er eiginlega bara betra að vera laus við þær. Svo var haft eftir þessum sama bæjarfulltrúa að Gísli Einars væri dæmi um mann sem kæmist alltaf að með jákvæðar fréttir af Vesturlandi. Þetta var meint sem hrós.

…

Með ekkert svo óskaplega mikilli einföldun má segja að umræða á landsbyggðinni um fréttir snúist nær einvörðungu um hinn svokallaða “jákvætt-neikvætt kvarða”. Spurt er:

Hversu góð (eða vond) er fréttin fyrir ímynd samfélagins?

Næstvinsælasta umræðuefnið er kvótaskipting frétta eftir byggðalögum.

Á þeim liðlega þremur árum sem ég starfaði við fréttamennsku á Austfjörðum átti ég aldrei samtal við bæjarfulltrúa eða bæjarstjóra (eða stýru) um sannleiksgildi frétta. Allir gátu t.d. verið sammála um að tiltekin frétt væri dagsönn en það brást ekki að ef hún var gagnrýnin þá “varpaði hún neikvæðu ljósi á samfélagið.”

(“Og þá tapa allir. Ekki satt, Jón minn?”)

Þessi krafa kemur auðvitað ekki bara frá bæjarfulltrúum. Þetta er hið almenna viðhorf til fjölmiðlunar og fréttamennsku á Austfjörðum. Fólki finnst raunverulegar fréttir óþægilegar. Þannig er það bara.

Í svona andrúmi kafnar metnaður og hugsun og þetta er mjög líklega helsta ástæðan fyrir dauða RÚVAust. Fjölmiðlar verða nefnilega aldrei betri en samfélagið sem þeir spretta úr og þar af leiðandi verðskulda Austfirðingar þessa aumustu tíma í fjölmiðlasögu fjórðungsins. Þetta vildu þeir. Þetta fengu þeir.

[Athugasemdir: 4]

Í gær kom út skáldsagan Imperial Bedrooms eftir bandaríska rithöfundinn Bret Easton Ellis. Venjulega bíð ég ekki spenntur eftir útgáfu skáldsagna en þegar Ellis lætur á sér kræla er ég yfirleitt fljótur að bregast við. Bókin er framhald sögunnar Less than Zero, sem kom út fyrir einum tuttugu og fimm árum, og lýsir afdrifum hinna útúrsukkuðu ungmenna sem sú saga fjallaði um.

Ellis er – eins og allir mínir eftirlætis skríbentar – með einfaldan stíl. Ekki mikið um fágaðar líkingar eða myndhverfur í hans verkum. Bara afskaplega jarðbundinn (nánast blaðamennskulegur) stíll og ef hann grípur til þess að líkja einhverju við eitthvað eru líkingarnar groddalegar – Chandlerískar (og ég á ekki við Chandler Bing) – eins og bara t.d: “Húsasundið var vítt, vítt eins og rassgatið á hóru milli jóla og nýárs í Manhattan.” Eða eitthvað í þeim dúrnum.

Ellis tilheyrir kreðsu rithöfunda sem gerði það gott á níunda áratugnum. “Hinn” stóri rithöfundurinn í þessari bylgju var Jay McInerney sem skrifaði m.a. Bright Lights, Big City en svo má líka nefna hina bráðskemmtilegu Tömu Janowitz en stundum er ég þeirrar skoðunar að hún sé túlípaninn í þessum hópi. Oftast skrifaði þetta fólk um ungt fólk og peninga. Um hina efnishyggjulegu eitís. Og þess vegna er enn hægt að lesa þessar bækur. American Psycho eftir Ellis nær jafn vel utan um siðlausan kapítalista í dag og hún gerði fyrir tuttugu árum.

Ég þekki ekki bókmenntaheiminn nógu vel til að vita hvort það þyki enn þá viðburður þegar Bret Easton Ellis gefur út bók og þaðan af síður veit ég hvort hún verði til umfjöllunar í Víðsjá.  Ég veit bara að ég bíð spenntur eftir að fá Imperial Bedrooms í lúkurnar. Þá verður gaman. Þá verður erfitt fyrir sambýliskonuna að ná sambandi við Knútinn.

[Athugasemdir: 0]

Íþróttafréttamenn eru ekki í neinu sérstöku uppáhaldi hjá mér. Þeir virka bara eitthvað svo vitlausir. Ég meina, hvernig getur fullorðinn maður haft fótbolta á heilanum? Þetta er ósanngjarnt því ég veit að það er alveg jafn banal að hafa poppmússík á heilanum á fertugsaldri. Auðvitað á maður frekar að hafa hugann við flasningar, öxla og þakrennur.

En helsti galli íþróttafréttamanna er hversu “einhverfir” þeir eru. Þeir hugsa bara um fótbolta og lýsa leikjum eins og menn (enda eru þeir þannig menn) sem hafa enga þekkingu á neinu nema þessari íþrótt. Þetta er eins og að hlusta á suma útvarpsmenn fjalla um popptónlist. Þeir fjalla um hana eingöngu á forsendum poppsins og áherslan þá oftast nær á persónur og leikendur. Menn sjá ekki poppið í the larger scheme of things. Menn sjá ekki samhengi hlutanna. Að popp er ekki bara popp. Popp er miklu meira og getur, ef við viljum, sagt okkur heilmikið um okkur sjálf og samfélagið sem við höfum búið til.

Sama með knattspyrnu. Fótbolti er ekki bara fótbolti. Þetta vita allir sem hafa einhvern tímann farið á fótboltaleik. Þegar ég sá Stoke vinna Oxford 4-1 í Englandi snemma hausts 2000 var ekki bara Stoke að vinna Oxford heldur voru “alvöru” og “vinnandi” karlmenni að berja á einhverjum “skólastrákum” (eins og ég heyrði einhverja bulluna segja).

Fótbolti er popptónlist íþróttanna. Sömu vandamálin herja á fótbolta og popptónlist. Peningar og kommerjalismi. Þess vegna er svo gaman að horfa á HM. Maður ímyndar sér allavega að á köflum sé maður að horfa á menn spila knattspyrnu vegna þess að þeir elska íþróttina og vilja í ofanálag vera landi sínu og þjóð til sóma.

…

Þorsteinn J skilur að fótbolti er ekki bara fótbolti og hann skilur líka að HM er ekki bara hvert annað íþróttamót. Þarna er allur heimurinn á sviði og þarna gefst sjaldgæft tækifæri til að kynna fyrir áhorfendum aðrar þjóðir og aðra menningu. Hann skilur líka að fótbolti getur verið fyrir alla. Þetta er innklúsívur klúbbur. Þess vegna var Ingibjörg Þórðar, knattspyrnumamma í Neskaupstað, í beinni hjá honum í gær. Bjarni Fel hefði aldrei litið svona á málið. Hann hefði talað við Guðjón Þórðar eða Ásgeir Sigurvins. Við einhvern sem hefur “vit” á “alvöru” fótbolta.

Þorsteinn J, og bara Þorsteinn J, réttlætir að sex klukkustundir á dag séu helgaðar knattspyrnu í sjónvarpi allra landsmanna.

[Athugasemdir: 5]

Á tveggja ára fresti fæ ég fótboltadellu. Á HM og EM. Sérstaklega finnst mér HM skemmtilegt mót en þetta er í eina skiptið sem maður fær tækifæri til að sjá þjóðir eins og Norður-Kóreu, Alsír eða Ghana spila fótbolta. Maður er að horfa á eitthvað sem er truly internasjónal.

…

Mín fyrsta HM minning tengist Spáni ‘82. Það er fyrsta mótið sem ég man eftir. Ég man hvað Keli var svekktur þegar Brassarnir duttu út og ég man hvað ég var svekktur þegar V-Þýskaland tapaði fyrir Ítalíu í úrslitaleiknum. Aha. Á sjöunda ári byrjaði ég að halda með Þjóðverjum og síðan þá hefur hjarta mitt ávallt slegið með þeim.

…

Þýska vélin. Hvað skal segja. Þetta er hugmynd sem snýst um að Þjóðverjar spili vélrænan fótbolta. Varnarmiðaðan og leiðinlegan. Þetta mátti svosem segja um Þjóðverjana sem unnu árið 1990 og reyndar voru þeir ekki með skemmtilegt lið á tíunda áratugnum en frá aldamótum eða svo hefur Þýskaland alltaf verið með eitt besta liðið. Vel spilandi sóknarlið sem skorar mörk.

Þannig var t.d. liðið sem malaði Ástrala í gær.

Ekki að ég haldi að þeir vinni. Nei, það verður leiðinlegt varnarlið sem vinnur núna. Brasilía, Frakkland eða eitthvað svoleiðis.

[Athugasemdir: 0]